Długie zwolnienie lekarskie w Szwecji. Czym jest AFU i dlaczego może mieć znaczenie dla Twojego sjukpenning?

Jeżeli w Szwecji przez dłuższy czas przebywasz na zwolnieniu lekarskim, w pewnym momencie Försäkringskassan może potrzebować bardziej szczegółowych informacji na temat tego, co rzeczywiście jesteś w stanie robić pomimo swojej choroby.

W takich sytuacjach może zostać przeprowadzona tzw. aktivitetsförmågeutredning (AFU) – specjalistyczna ocena zdolności do wykonywania różnych czynności.

To ważny temat dla osób korzystających ze szwedzkiego systemu ubezpieczeń społecznych, ponieważ wynik takiej oceny może stać się jednym z elementów wykorzystywanych przez Försäkringskassan przy ocenie prawa do dalszego świadczenia chorobowego.

Czym właściwie jest AFU?

AFU to standaryzowane badanie medyczne dotyczące zdolności osoby ubezpieczonej do wykonywania określonych czynności.

Od 2019 roku jest to jedyna tego rodzaju försäkringsmedicinsk utredning, którą Försäkringskassan może zamawiać w regionach. Jej zadaniem jest stworzenie bardziej szczegółowego obrazu możliwości osoby chorej – nie tylko tego, jakie ma ograniczenia zdrowotne, ale również tego, jakie czynności nadal może wykonywać.

Badanie może być przeprowadzane przez lekarza, a w zależności od sytuacji również z udziałem innych specjalistów, np. psychologa, fizjoterapeuty czy terapeuty zajęciowego.

Wynik trafia następnie do Försäkringskassan i może zostać wykorzystany jako materiał przy dalszym prowadzeniu sprawy.

To nie jest zwykłe badanie lekarskie

Celem AFU nie jest wyłącznie odpowiedź na pytanie: „Na co choruje pacjent?”

Znacznie ważniejsze jest pytanie:

„Jak choroba wpływa na możliwość wykonywania różnych czynności?”

Dlatego podczas badania mogą być oceniane konkretne możliwości fizyczne i psychiczne. Chodzi m.in. o wykonywanie określonych ruchów, utrzymywanie pozycji ciała czy wykonywanie czynności wymagających określonych zdolności.

Model został stworzony po to, aby ocena zdolności do pracy była bardziej uporządkowana i porównywalna pomiędzy poszczególnymi przypadkami.

I właśnie tutaj pojawia się jeden z głównych problemów wskazanych w najnowszej kontroli.

AFU miało być narzędziem do wcześniejszej oceny

AFU zostało pierwotnie stworzone przede wszystkim z myślą o sytuacjach, w których trzeba ocenić prawo do sjukpenning po około 180 dniach choroby.

Tymczasem analiza Inspektionen för socialförsäkringen (ISF) z 2026 roku pokazuje, że w praktyce AFU jest często wykorzystywane znacznie później.

Średnio od rozpoczęcia zwolnienia do przeprowadzenia AFU mijają dwa–trzy lata. Co więcej, osoby kierowane na takie badania często znajdują się w szczególnie skomplikowanej sytuacji – mają problemy ze zdrowiem psychicznym, kilka rozpoznań jednocześnie i są daleko od powrotu na rynek pracy.

To istotna różnica w stosunku do pierwotnego założenia tego narzędzia.

Problem nie zawsze polega na samym badaniu

ISF wskazał również na problemy z tym, jak informacje uzyskane podczas AFU są później wykorzystywane przez Försäkringskassan.

Kontrola wykazała, że pracownikom urzędu nie zawsze łatwo jest ocenić informacje zawarte w opinii z AFU. W części analizowanych spraw nie było jasne, w jaki sposób uwzględniono różne, a czasami sprzeczne informacje zawarte w dokumentacji.

To ważne, ponieważ AFU nie podejmuje decyzji o przyznaniu lub odmowie sjukpenning.

AFU dostarcza materiał. Decyzję podejmuje Försäkringskassan.

Dlatego wynik badania jest tylko jednym z elementów całej procedury.

Dlaczego liczba badań jest ograniczona?

AFU nie jest wykonywane bez ograniczeń. Liczba badań, które Försäkringskassan może zlecić, jest związana z wysokością środków przyznanych na ten cel w budżecie.

ISF zwrócił uwagę, że ograniczony budżet może wpływać na to, w których sprawach AFU jest zamawiane. Według kontroli pracownicy Försäkringskassan nie zawsze mają wystarczająco jasne wskazówki, kiedy takie badanie jest rzeczywiście potrzebne. Powstaje więc ryzyko, że AFU zostanie zlecone w sprawie, w której nie jest najbardziej potrzebnym narzędziem, a nie zostanie zlecone tam, gdzie mogłoby być pomocne.

ISF zalecił Försäkringskassan m.in. bardziej systematyczne monitorowanie tego, w jakich sprawach i w jakim celu zlecane są AFU oraz jakie decyzje podejmowane są później.

Profesor prawa krytycznie ocenia szczegółowość przepisów

Do tej dyskusji odnosi się również Ruth Mannelqvist, profesor prawa zajmująca się m.in. ubezpieczeniami społecznymi.

W rozmowie z Arbetsvärlden zwraca uwagę na wyjątkowo szczegółowy charakter przepisów regulujących AFU. Jej zdaniem regulacje wchodzą bardzo głęboko w sposób wykonywania poszczególnych elementów badania.

Jako przykład wskazuje instrukcje dotyczące konkretnych ruchów ciała, które mają być wykonywane podczas oceny. Jej zdaniem rodzi to pytanie o granice szczegółowego regulowania pracy poszczególnych grup zawodowych.

To jednak opinia ekspertki, a nie ustalenie, że sama metoda AFU jest niezgodna z prawem.

Jeszcze jeden problem: człowiek nie zawsze mieści się w tabeli

Jednym z bardziej interesujących elementów tej dyskusji jest sposób oceniania zdolności człowieka w odniesieniu do pracy.

Model AFU wykorzystuje określone kategorie zdolności. Krytycy wskazują jednak, że współczesna praca bardzo szybko się zmienia.

Przykładowo praca magazynowa może dziś wymagać zupełnie innych umiejętności niż kilkanaście lat temu. Automatyzacja i cyfryzacja sprawiają, że oprócz sprawności fizycznej coraz większe znaczenie mogą mieć koncentracja, obsługa systemów czy zdolności poznawcze.

Według Ruth Mannelqvist problem polega na tym, że model może zbyt mocno koncentrować się na samym człowieku, a zbyt mało na rzeczywistych warunkach rynku pracy.

Co to oznacza dla osoby na sjukpenning?

Najważniejszy wniosek dla osoby ubezpieczonej jest prosty:

AFU nie oznacza automatycznie utraty sjukpenning.

Jest to narzędzie, które ma dostarczyć Försäkringskassan dodatkowych informacji potrzebnych do oceny sprawy.

Jednocześnie warto wiedzieć, że w przypadku długotrwałej choroby sprawa może być znacznie bardziej złożona niż samo przedstawienie jednego zaświadczenia lekarskiego.

ISF wskazuje, że w analizowanych sprawach zdarzały się długie okresy biernego prowadzenia postępowania, a inne działania rehabilitacyjne niż leczenie medyczne były podejmowane stosunkowo rzadko.

Co warto zrobić, jeśli Försäkringskassan kieruje Cię na AFU?

Jeżeli otrzymasz informację o planowanym AFU, warto dokładnie sprawdzić:

• •dlaczego badanie jest zlecane,
• •jakie informacje Försäkringskassan chce dzięki niemu uzyskać,
• •jakie dokumenty medyczne znajdują się w Twojej sprawie,
• •czy wszystkie istotne informacje dotyczące Twojego stanu zdrowia zostały przekazane,
• •jakie są dalsze etapy postępowania po wykonaniu AFU.

Warto również pamiętać, że wynik AFU nie powinien być traktowany w oderwaniu od całej dokumentacji dotyczącej sprawy. Sama Försäkringskassan opisuje AFU jako sposób uzyskania szerszego materiału dotyczącego zdolności do wykonywania czynności.

Dlaczego warto o tym wiedzieć?

Dla osoby, która zna szwedzki system od lat, skróty takie jak AFU czy sjukpenning mogą być oczywiste. Dla wielu Polaków mieszkających w Szwecji system jest jednak znacznie trudniejszy do zrozumienia – szczególnie wtedy, gdy choroba trwa długo i pojawiają się kolejne pisma z Försäkringskassan.

W takiej sytuacji warto przede wszystkim wiedzieć, co dokładnie bada urząd, na jakiej podstawie podejmowana jest decyzja i jakie informacje dotyczące Twojej sytuacji są brane pod uwagę.

Nie oznacza to, że każda osoba kierowana na AFU ma powód do obaw. Oznacza natomiast, że przy długotrwałej chorobie dobrze jest rozumieć kolejne etapy postępowania i nie ignorować żadnego pisma otrzymanego od Försäkringskassan.